за Терор13 | архива |контактирај не'| линкови сите текстови
Етика: моралноста на Државата Теоријата на општествен договор Човекот не само што е најиндивидуалното суштество на земјата - туку
е исто така и најсоцијалното суштество. Жан Жак Русо многу погреши кога
претпостави дека примитивното општество било создадено со слободен договор
меѓу дивјаците. Но, Русо не беше единствениот кој имаше такви идеи.
Мнозинството меѓу правниците/чките и модерните писатели/ки, без оглед
дали од Кантовата школа или од другите индивидуалистички и либерални
школи, кои не ја прифаќаа теолошката идеја за општеството создадено
врз божественото право, или таа на Хегелијанската школа - општеството
како мистична реализација на објективната моралност - ниту пак на примитивното
анимално општество на натуралистичката школа - го прифатија, во недостаток
од некоја друга основа, премолчениот договор, како нивни оддел.
Од перспектива на системот кој сега го разгледуваме, разликата помеѓу доброто и лошото не постоела пред склучувањето на општествениот договор. Во тоа време, секоја индивидуа останувала изолирана во нејзината/неговата слобода или во нејзиното/неговото апсолутно право, не обрнувајќи внимание на слободата на другите, освен во оние случаи кога таквото внимание било задолжително поради нејзината/неговата слабост или релативна сила - со други зборови, од нејзината/неговата внимателност и интерес. Во тоа време егоизмот, според истата оваа теорија, бил највисокиот закон, единственото валидно право. Доброто било детерминирано од успехот, лошото единствено со поразот, а правдата едноставно била осветување на постигнатиот факт, колку страшен, суров или непопуларен тој и да бил - што е и правило во моралот на политиката која сега преовладува во Европа.
Разликувањето на доброто и лошото, според овај систем, започнало дури откако општествениот договор бил постигнат. Сето тоа што било идентификувано како дел од општиот интерес било декларирано како добро, а сето спротивно, како лошо. Членовите/ките на општеството кои се приклучиле на оваа компактна целина станале граѓани/ки, обврзувајќи се себеси со сериозни облигации, кои ја подразбирале должноста на потчинување на сопствените интереси кон заедничкото добро, кон неодвоивиот интерес на сите. Тие исто така ги раздвоиле нивните индивидуални права од јавните, чиј единствен претставник - Државата - го имала правото да ги задушува изливите на индивидуален егоизам и исто така, ја имала должноста да ги штити сите нејзини членови/ки во практикувањето на нивните права сe додека тоа не станело спротивно на општите права на заедницата.
Сега ќе ја испитаме природата на односите кои Државата, така конституирана, е обврзана да ги практикува со другите слични Држави, и исто така нејзините односи со популацијата со која владее. Таквата анализа ни е покорисна и поинтересна доколку Државата, како што е дефинирана овде, е токму модерната Држава, која што е разведена од религијата: правната Држава или атеистичката Држава прокламирана од модерните автори/ки. Ајде тогаш да погледнеме каде е содржана оваа моралност. Модерната држава, како што рековме, се ослободи себеси од стегите на Црквата и консеквентно се ослободи од стегата на универзалната или космополитската моралност на Христијанската религија, но сe уште не е запознаена со хуманистичката идеја или етика - кое и не може да го стори без да се уништи себеси, поради тоа што во нејзиното отуѓено постоење и изолирана концентрација Државата е премногу теснограда да ги заграби, да ги вклопи во себе интересите и следствено моралноста на човештвото во целина.
Модерните Држави ја имаат достигнато токму таа точка. Христијанството им служи само како предуслов и фраза, единствено како средство за да ги измамат будалите, заради тоа што целите кои се трудат да ги реализираат со него немаат ништо заедничко со религиските цели. И еминентните државници на нашето време - Палмерстоните, Муравјевите, Каворите, Бизмарците, Наполеоните, слатко би се изнасмеале ако некој би ги сфатил сериозно нивните јавно декларирани религиски убедувања. Би се смееле уште повеќе ако некој би им припишал хумани сентименти, размисли и намери, кои секогаш јавно ги третирале како чиста будалаштина. Тогаш, од што се состои нивната моралност? Само Државни интереси. Од оваа гледна точка, која, со многу мали исклучоци, беше гледна точка на државниците/чките, на силните луѓе од сите времиња и земји, сето тоа што е корисно во зачувувањето, зајакнувањето и консолидирањето на моќта на Државата е добро - свето како што би можело да се нарече од религиска гледна точка и револтирачко од гледна точка на човечката моралност - и вице верса, што и да се побуни против интересите на Државата е лошо, дури и ако би било и најсветото и најхуманото праведно нешто. Таков е вистинскиот морал и секуларната практика на сите Држави.
Исто таква е и моралноста на Државата заснована врз теоријата на општествениот договор. Судејќи според овај систем, доброто и праведното, поради тоа што се создаваат единствено од социјалниот договор, се ништо друго туку содржина и крајна цел на договорот - односно, заедничкиот интерес и јавните права на сите индивидуи кои го формираат овај договор, со исклучок на оние кои останале надвор од него. Консеквентно, за добро во овај систем се означува само најголемата сатисфакција дадена на колективниот егоизам на одредена и лимитирана асоцијација, која, изградена од парцијалните жртвувања на индивидуалниот егоизам на секој/а нивен/а член/ка, се исклучува од нивната средина, како странец и природен непријател на огромниот дел од човечкиот род, без оглед дали е тоа (човештвото) организирано во слични асоцијации.
Постоењето на една ограничена Држава неизоставно претпоставува и доколку е неопходно поттикнува, создавањето на неколку Држави, зашто сосема е природно индивидуите кои ќе се најдат надвор од оваа Држава и чија (на индивидуите) егзистенција и слобода е под закана од неа, да создадат сојуз и да ? се спротистават. Така човештвото се расцепкува во неодреден број на Држави кои се странски, непријателски и заканувачки една на друга. Не постои заедничко право, ниту пак општествен договор меѓу нив, поради тоа што ако таков договор и право постоеше, различните држави би престанале да бидат апсолутно независни една од друга, и би станале федеративни членови на една голема Држава. Ако оваа голема Држава не го содржи човештвото во целина, против себе секогаш ќе ги има другите големи Држави, интерно федерализирани. Така војната засекогаш би била врховен закон и трајна неопходност на самата егзистенција на човештвото.
Секоја Држава, било да е од федеративен или не-федеративен карактер, мора да се труди, поради заканата на крајот да стане руина, да стане најсилна од сите Држави. Мора да ги уништува другите со цел самата да не биде уништува, да освојува за да не биде освоена, да поробува за да не биде поробена - поради тоа што две слични, а во исто време странски сили, не можат да ко-егзистираат без да се уништат меѓу себе.
Државата тогаш е најфлагрантната негација, најциничната и тотална негација на хуманоста. Ја растура универзалната солидарност на сите луѓе на земјата, и обединува некои од нив само со цел да ги уништи, освои и пороби сите други. Под сопствена заштита ги зема само сопствените граѓани/ки, и ги практикува човековите права, хуманоста и цивилизацијата само во рамките на сопствените граници. И поради тоа што не познава никакви права надвор од сопствените рамки, сосема логично си го претпоставила правото да ги третира со крајна безмилосна нехуманост сите странски нации кои може да ги ограбува, елиминира, или да ги става под своја контрола. Ако покаже милост или хуманост кон нив, тоа во никој случај не го прави заради некое чувство на должност: а тоа е затоа што нема никаква должност освен кон себеси и кон оние нејзини членови/ки кои ја оформиле со актот на слободниот договор, кои продолжуваат да ја конституираат врз истите слободни основи, или, како што се случува на подолг период, да станат нејзини субјекти.
Оваа флагрантна негација на хуманоста, која ја сочинува самата суштина на Државата, од перспектива на последнава е врховна должност и најголема доблест: наречена е патриотизам и ја претставува трансцедентната моралност на Државата. Ја нарекуваме трансцедентна моралност поради тоа што, вообичаено го трансцедентира нивото на човечката моралност и правда, биле тие лични или заеднички, и поради кое што често настапува во остра контрадикција со нив. Така, на пример, да се навреди, малтретира, ограби, присили, убие, или зароби некој човек добронамерник, значи според обичната моралност на човештвото, да се направи сериозен престап. Во јавниот живот, сосема спротивно, од гледна точка на патриотизмот, кога тоа е направено за поголема слава на Државата со цел да се зачува или зголеми нејзината моќ, сето тоа станува должност и доблест. И оваа должност, оваа доблест, се задолжителни за секој/а патриотски/а граѓанин/ка. Од секого/ја се очекува да ги исполни тие обврски не само за да се стекне почит од странците туку и од своите сограѓани/ки, членови/ки и субјекти на истата Држава, кога и да го побара тоа Државната политика од нив.
Врховниот закон на Државата е само-одржување по која било цена. И поради тоа што сите држави, откако се појавиле на земјата, биле проколнати на вечна борба - борба против своите популации, кои ги присилуваат и уништуваат, борба против сите странски Држави, од кои секоја може да биде силна само ако другите се слаби - и поради тоа што самата Држава не може да се одржи во оваа борба ако не ја спротиставува моќта која ја има против сопствените субјекти како и против соседните Држави - следува дека врховниот закон на Државата е спротиставување на нејзините моќи заради уништување на внатрешната слобода и надворешната правда.
Таква е во нејзината безбојна реалност вистинската моралност, вистинската цел на Државата. Го обожува самиот Бог само поради тоа што е нејзин ексклузивен Бог, санкциите од нејзината моќ и она што го нарекува нејзино право, што всушност е, право да постои по која било цена и постојано да се зголемува на сметка на другите Држави. Што и да послужи за остварување на оваа цел е вредно, легитимно и доблесно. Сe што е штетно е криминал. Моралноста на Државата тогаш е спротивна од човечката правда и човечката моралност. Оваа трансцедентна, супер-човечка, и поради тоа анти-човечка моралност на Државите не е само резултат на корупцијата на луѓето кои се задолжени да ги водат Државните функции. Некој со право би можел да каже дека корупцијата на луѓето е природна и неизбежна консеквенца на Државната институција. Оваа моралност е само развојот на фундаменталниот принцип на Државата, неизбежна експресија на нејзината неполемизирачка неопходност. Државата не е ништо друго туку негација на хуманоста; таа е лимитиран колективитет чија цел е да го заземе местото на човештвото, сакајќи да се наметне како највисока цел, додека сe друго да потчини и да завладее.
Тоа било природно и лесно разбирливо во дамнешните времиња кога самата идеја на хуманоста била непозната, и кога сите луѓе обожавале свои ексклузивни национални богови, кои им го давале правото на живот и смрт над сите други нации. Човековото право постоело само во однос на граѓаните/ките на Државата. Сe што останувало надвор од Државата било осудено на кражба, масакр и ропство. Сега работите се променија. Идејата на хуманоста станува сe повеќе и повеќе моќ во цивилизираниот свет, и, како резултат на експанзијата и зголемената брзина на средствата за комуникација, и исто така како резултат на влијанието, сe уште повеќе материјално отколку морално, на цивилизацијата врз примитивните народи, оваа идеја на хуманоста започнува да фаќа корен дури и во умовите на нецивилизираните нации. Оваа идеја е невидливата моќ на нашиот век, со која сегашните моќи - Државите - мора да се помират. Не можат да ? се потчинат по слободна волја поради тоа што таквото потчинување би значело нивно самоубиство, поради тоа што победата на хуманоста може да биде реализирана само преку уништување на Државите. Но, Државите не можат повеќе да ја негираат оваа идеја или отворено да ? се спротиставуваат, бидејќи многу силна - каква што е израсната, може конечно да ги уништи.
Пред лицето на оваа болна алтернатива постои само еден излез: а тоа е лицемерието. Државите наводно ја почитуваат оваа идеја на хуманоста; тие зборуваат и наводно дејствуваат во нејзино име, но ја нарушуваат секој ден. За ова, како и да е, не може да им се замери на Државите. Тие не може да се однесуваат поинаку, нивната позиција е таква што можат да се одржат само преку лажење. Тоа е единствената мисија на дипломатијата. Оттука што гледаме? Секогаш кога Државата сака да прогласи војна против друга Држава, го почнува тоа со манифест кој не само што се однесува на нејзините субјекти туку на целиот свет. Во овај манифест изјавува дека правото и правдата се на нејзина страна, и се труди да докаже дека е предизвикана само поради љубовта кон мирот и правдата и дека, исполнета со великодушни и пацифистички сентименти, страдала долго време сe додека акумулираната неправда од страна на нејзиниот непријател не ја навело да го извади мечот. Во исто време изјавува дека, незаинтересирана за какво било материјално освојување и зголемување на територијата, ќе ја заврши војната во онај момент кога правдата ќе биде повторно воспоставена. И нејзините контраверзни одговори се во сличен манифест, во кој природното право, правдата, хуманоста и сите великодушни сентименти се нормално на нејзина страна. Тие заемно спротивни манифести се напишани со истата елоквенција, дишат со истата доблесна индигнација, и едниот е исто толку искрен како и другиот; или со други зборови и двата се бесрамни во лагите, и само будалите може да бидат излажани со нив. Разумните личности, сите оние кои имале некое искуство со политиката, не се трудат ниту да ги прочитаат таквите манифести. Сосема спротивно, тие бараат начини да ги разоткријат интересите кои ги натерале двете страни да војуваат, и да ја споредат моќта на двете страни со цел да го претпостават исходот од борбата. Што само го докажува фактот дека моралните прашања не се влог во таквите војни.
На човековите права, како и на договорите кои ги регулираат односите меѓу Државите, им недостасува морална тежина. Во секоја историска епоха тие се материјална експресија на еквилибриумот постигнат од меѓусебниот антагонизам на Државите. Оттаму, сe додека Државите постојат, ќе нема мир. Ќе постојат само подолги или пократки прекини, примирја договорени помеѓу постоајно непријателски настроените Држави; но, штом Државата ќе се почувствува доволно силна да го уништи овој еквилибриум во нејзина полза, нема да се двоуми да го стори тоа. Историјата на човештвото недвосмислено ја поткрепува оваа поента.
Ова ни објаснува зошто откако започнала историјата, односно, откако се создале Државите, политичкиот свет секогаш бил и сe уште продолжува да биде сцена за крајна нечесност и најголемо разбојништво - каде разбојништвото и нечесноста важат за голема чест, зашто се благословени од патриотизмот, трансцедентната моралност, и од врховниот интерес на Државата. Ова ни објаснува зошто целата историја на дамнешните и модерните Држави не е ништо друго туку серија на одвратни злосторства; зошто сегашните и минатите кралеви и министри од сите времиња и сите земји - државници, дипломати, бирократи и воини - ако се судат од гледна точка на обичната моралност и човечката правда, илјада пати ја заслужуваат бесилката на тешката робија. Затоа што не постои терор, суровост, осквернавување, кривоклетство, измама, нечесна трансакција, цинична кражба, бесрамен грабеж или одвратно велепредавство што не било извршено и што сe уште не се извршува, секојдневно од претставниците на Државата, со никаков друг изговор туку со оваа еластична, понекогаш толку погодна и одвратна фраза - заради Државата. Навистина одвратна фраза! Зашто искорумпирала и обесчестила повеќе луѓе, во официјалните кругови и во владеачките класи на општеството, отколку самото Христијанство. Во моментот кога ќе завладее сi станува немо и се губи од погледот: чесноста, честа, правдата, правото, сожалувањето исчезнуваат, а со тоа и логиката и здравиот разум; црното станува бело, а белото станува црно, ужасното станува хумано, а најзлобните престапи и најодвратните злосторства стануваат восхитувачки акти.
Што е дозволено за Државата е забрането за индивидуата. Тоа е максимата на сите влади. Макијавели го кажал тоа, а историјата како и практиката на сите привремени влади ја потврдуваат таа поента. Криминалот е неопходен услов за самото постоење на Државата, и тој, значи, го сочинува нејзиниот ексклузивен монопол, од каде што следи дека индивидуата која се дрзнала да стори криминален акт е виновна по две основи: прво, тој/таа е виновен/на против човечката свест, и, над сe, тој/таа е виновен/на против Државата, самоуништувајќи си ја својата најскапоцена привилегија.
Големиот Италијански политички филозоф, Макијавели, бил првиот кој ? дал значење на оваа фраза (заради Државата), или барем бил првиот кој го открил нејзиното вистинското значење и огромната популарност која ја имала меѓу владините кругови. Реалистичен и позитивен мислител каков што бил, тој сфатил - и тој беше првиот, ако зборуваме за тоа - дека големите и моќни Држави може да бидат создадени и одржувани само со криминал - со голем број на криминални дела - и со темелен презир на сe што се нарекува чесност. Тој го напиша, објасни и аргументира својот случај со страшна искреност. И поради тоа што идејата за хуманоста беше тотално игнорирана во неговото време; поради тоа што идејата за братство - не човечко, туку религиозно - проповедано од Католичката Црква беше, каква што беше и отсекогаш, ништо друго туку грозоморна иронија, која Црквата самата ја побиваше со своите постапки, во секој момент; поради тоа што во неговото време никој не веруваше дека постои таква работа како човекови права - луѓето биле третирани како инертна и неспособна маса, некој вид на храна за топовите на Државата, за да бидат оданочени, натерани на присилна работа и одржувани во состојба на вечна послушност; имајќи го предвид сето ова Макијавели стигнал, доста логично, до идејата дека Државата била крајна цел на човечката егзистенција, дека мора да ? се служи по секоја цена, и поради тоа што интересот на Државата бил над сe друго, добриот патриот не би требало да се двоуми над кое било злосторство кое би ? служело на Државата. Макијавели го советува потпирањето врз криминалот, и го прави сине љуа нон на политичката интелегенција, како и на вистинскиот патриотизам. Дали Државата се нарекувала Монархија или Република, криминалот ќе биде постојано потребен за да се обезбеди нејзин триумф. Овој криминал, во секој случај, би ја сменил неговата насока и цел, но неговата природа ќе остане иста. Секогаш ќе биде присилен и траен уништувач на правдата и чесноста - за доброто на Државата.
Да, Макијавели беше во право: не можеме да се двоумиме, сега, кога имаме искуство од три и половина векови додадени на неговото искуство. Да, историјата ни кажува дека додека малите Држави се доблесни поради нивната слабост, големите Држави се одржуваат себеси само преку криминал. Но, нашиот заклучок радикално ќе се разликува од тој на Макијавели, а причината за тоа е доста едноставна: ние сме синови на Револуцијата и од неа ја наследивме Религијата на Хуманоста која мораме да ја создадеме врз руините на Религијата на Божественоста. Ние веруваме во правата на луѓето, во гордоста и неопходната еманципација на човечкиот род. Ние веруваме во човечката слобода и човечкото братство засновано врз човечката правда.
Ние веќе увидовме дека со исклучување на огромното мнозинство на човештвото од неговото средиште, со негово поставување надвор од облигациите и реципрочните должности на моралот, правдата, и правото, Државата го негира човештвото со овај високо-звучен збор, Патриотизам, и на сите свои субјекти им ја налага неправдата и суровоста како нивна најголема должност.
Секоја Држава, како и секоја теологија, претпоставува дека човекот е во суштина злобен и лош. Во Државата која сега ќе ја разгледаме, доброто, како што веќе видовме, започнува со склучувањето на општествениот договор, и поради тоа е само продукт на овој договор - негова содржина. Не е продукт на слободата. Напротив, сi додека луѓето останат изолирани во нивната апсолутна индивидуалност, уживајќи ја целата нивна природна слобода, не препознавајќи никакви други граници на оваа слобода освен оние наметнатите поради факт, а не поради право, тие следат само еден закон - законот на природниот егоизам. Тие навредуваат, малтретираат, ограбуваат, убиваат и се уништуваат еден/на со друг/а, секој/а според мерката на неговата/нејзината интелигенција, подлост, и неговата/нејзината материјална сила, како што сега дејствуваат Државите. Така човечката слобода не произведува добро туку лошо, човекот е лош по природа. Како станал лош? Тоа треба теологијата да го објасни. Факт е дека Државата, кога се создала, го затекнала човекот во таква состојба и си ја презела врз себе задачата да го направи добар; односно, да го претвори природниот човек во граѓанин. Некој би можел да каже дека поради тоа што Државата е производ на слободен договор помеѓу луѓето и поради тоа што доброто е производ на Државата, следува дека таа е производ на слободата. Ова, сепак, би бил ужасно погрешен заклучок. Државата, дури и според оваа теорија, не е производ на слободата, туку, спротивно, производ на доброволната негација и жртвување на слободата. Природниот човек, апсолутно слободен од аспект на правото, но фактички изложен на сите опасности кои во секој момент од неговиот живот ? се закануваат на неговата сигурност, со цел да се обезбеди и заштити подоцна жртвува, отстапува поголем или помал дел од сопствената слобода, и колку и да жртвува поради сопствена сигурност, во моментот кога ќе стане граѓанин, исто така станува роб на Државата. Поради тоа имаме право да потврдиме дека, од гледна точка на Државата, доброто не произлегува од слободата, туку, напротив, од негацијата на слободата.
Зарем не е забележителна оваа сличност меѓу теологијата (науката на Црквата) и политиката (теоријата на Државата), ова зближување на две, како што се чини, спротивни подредености на мисли и факти над едно и исто обвинение: тоа за неопходноста од жртвување на човековата слобода со цел луѓето да се претворат во морални суштества и да се трансформираат во светци, според некои, и во доблесни граѓани, според други? Што се однесува до нас, тешко дека сме изненадени од тоа, зашто сме убедени дека политиката и теологијата се тесно поврзани, потекнуваат од истиот корен и се стремат кон една иста цел под различни имиња; ние сме убедени дека секоја Држава е земна Црква, како што и секоја Црква со нејзиниот Рај како дом на благословените и безсмртните богови - е ништо друго туку небесна Држава.
Оттаму, Државата, како и Црквата, започнува со оваа фундаментална претпоставка дека сите луѓе во суштина се лоши и дека ако се остават на нивната природна слобода тие ќе се растргнат меѓу себе на парчиња и ќе понудат спектакл на најзастрашувачка анархија каде што силните би ги убивале или експлоатирале слабите. Зарем ова не е сосема спротивно од она што сега се случува во нашите примери на Држави? Исто така Државата го зема за принцип следниот постулат: Со цел да воспостави јавен ред неопходно е да има супериорен авторитет; со цел да ги води луѓето и да врши пресија над нивните злобни страсти, неопходно е да се има лидер, и исто така контрола над народот, но овај авторитет мора да биде даден на човек со доблесна генијалност, легислатор на својот народ, како Мојсеј, Лициргус или Солон - и дека лидерот и контролата ќе ја поттикнуваат мудроста и репресивната моќ на државата. Општеството не е Производ на Социјалниот Договор. Државата е преодна историска форма, привремена творба на општеството - како Црквата, чија помала сестра е - но ? недостасува неопходниот и непроменлив карактер на општеството кој е примарен за цел развиток на човештвото и кој, целосно апсорбирајќи ја семожната моќ на природните закони, акти и манифестации, ја конституира самата основа на човечката егзистенција. Човекот е роден во општеството исто како што мравката е родена во нејзиниот мравјалник или пчелата во нејзината кошница; човекот е роден во општеството во истиот момент кога зачекорил кон хуманоста, од моментот кога ќе стане човечко суштество што и е, суштество кое ја поседува, во поголем или помал дел, моќта на мисла и говор. Човекот не го избира општеството; спротивно, тој е краен продукт, и тој е исто така неизбежен субјект на природните закони кои управуваат со неговиот развиток исто како и на сите други природни закони кои мора да ги почитува.
Општеството ? претходи и во исто време ја надживува секоја човечка индивидуа, однесувајќи се од овој аспект како самата Природа. Вечно е како Природата, или подобро, родено на нашата планета ќе трае колку и планетата. Радикален револт против општеството значи би бил исто така невозможен за човекот како и револт против Природата, зашто човечкото општество не е ништо друго туку последната голема манифестација или креација на Природата на земјата. И индивидуата која би сакала да се побуни против општеството, би значело да се побуни против Природата воопшто и против сопствената природа конкретно - би се поставила себеси надвор од светлото на реалната егзистенција, би се нашла во ништожноста, во апсолутното непостоење, во безживотната апстракција, во Бог. Така, следува дека е невозможно да прашаш дали општеството е добро или лошо како што е да прашаш дали Природата - универзалното, материјално, реално, апсолутно, душевно и врховно суштество - е добро или лошо. Тоа е многу повеќе од тоа: тоа е огромен, позитивен, и примитивен факт, имајќи ја во предвид егзистенцијата пред сите совести, идеи, пред сите интелектуални и морални расудувања; тоа е основата, тоа е светот во кој, неизбежно и во многу подоцнежна фаза, почнало да се развива она што го нарекуваме добро и лошо.
Тоа не е така со Државата. И не се двоумам да речам дека Државата е зло но историски неопходно зло, неопходна во минатото како што и нејзиното целосно изчезнување ќе биде неопходно порано или подоцна, исто така неопходно како што примитивната бестијалност и теолошката божественост биле неопходни во минатото. Државата не е општество; таа е само една од неговите историски форми, брутална како што е и апстрактна во нејзиниот карактер. Историски, се појавила во сите земји од бракот со насилството, силувањето, и ограбувањето - со еден збор, од војната и освојувањето - со Боговите успешно создадени од теолошките помодари на нациите. Од самиот нејзин почеток беше - и сe уште е - божествена последица на бруталната сила и на триумфот на неправичноста. Дури и во најдемократските земји, како Соединетите Американски Држави или Швајцарија, едноставно е осветување на привилегиите на одредено малцинство и фактичко заробување на огромното мнозинство.
Бунтот против Државата е многу полесен заради тоа што има нешто во природата на Државата што провоцира побуна. Државата е авторитет, таа е сила, таа е очигледно покажување и вљубеност во Моќта. Таа не се обидува да си направи услуга себеси, да победи, да се преобрази. Секој пат кога интервенира, го прави тоа во посебно лош манир. Поради тоа што заради самата нејзина природа не може да ја спречува туку мора да ја покажува и наметнува силата. Колку силно и да се обидува да ја прикрие својата природа, секогаш ќе остане легален нарушувач на човековата волја и траен негатор на неговата слобода.
Дури и кога Државата ќе се вклучи во нешто добро, го растура и расипува токму заради тоа што на крај завршува командувајќи, и поради тоа што секоја команда го провоцира и буди легитимниот бунт на слободата; и исто така поради тоа што, од перспектива на вистинската моралност, на човечката, а не божествената моралност, доброто што е направено под команда одозгора не успева да стане добро и затоа станува лошо, Слободата, моралноста, и човечката гордост се состои токму во тоа човекот да прави добро не заради тоа што му е наредено да прави така, туку заради тоа што е убеден во тоа, го посакува тоа, го сака.
|