Информација

Типови на сквотирање според Ханс Пруит

Ханс Пруит е професор на Факултетот за друштвените науки во Ротердам, а главно поле на истражување му се урбаните друштвени движења. Инаку, еден од ретките научници во светот, кои од социолошка перспектива се занимава со сквотирањето.

Пруит го дефинира сквотирањето како користење, односно живеење во зграда без сопственик. Тој според многу карактеристики, како што се својствата на актерите (нивните цели и мотиви, класната припадност, фамилијарната ситуација и сл.), видот на градбата која ја заземаат, објаснување кое актерите го користат да би го оправдале сквотирањето, начинот на организирање на сквотерските заедници, барањата кои ги поставуваат друштвата и институциите, начинот на кој се бранат, врските со друштвените движења и политичките организации и сл, развива класификација од 5 основни видови (т.е. конфигурација, како што сам ја нарекува) сквотирање во Европа. Видови сквотирања:

Сквотирање предизвикано од станбен недостаток (deprivation based squatting), кои го прават од потреба, затоа што се загрозени (бездомници, подстанари итн.), кои немаат избор;
Сквотирање како алтернативна стратегија (squatting as an alternative housing strategy), поради животот во заедница, комуна и слично, наместо во вообичаената фамилија;
Конзервациско сквотирање (conservational squatting), поради зачувување на историските градби, односно спречување од рушење;
Комерцијално сквотирање (entrepreneurial squatting), за отворање на културни и друштвени центри и други места од јавно значење;
Политичко сквотирање (political squatting), за искажување на политичкиот став за природата на сопственост и друштвата и создавање на автономни простори.

Понекогаш се наведува и туристичкото сквотирање, кое било распространето во Амстердам во текот на 1970-те, од страна на туристите кои доаѓале преку лето и привремено ги користеле празните простори без да плаќаат преноќиште.
upad

Сквотирање предизвикано поради немањето станбен простор

Ова сквотирање претставува најстар облик на сквотирање. Овој вид на сквотирање одамна е познат под името бесправно вселување. На овој начин на сквотирање се оддават сиромашни луѓе кои се соочени со,, сериозни станбени депривации”, што претставува повеќе од потреба за станбен простор, затоа што станува збор за луѓе кои ,, одвај да имаат некаква друга можност, освен животот во склоништата за бездомници”.[2] Типичен пример за овој вид на сквотирање е фамилијарното сквотерско движење во Велика Британија од крајот на 1960-те. Од другата половина на 1970-те овој вид на сквотирање во Европа е се помалку распространето меѓу домашното становништво, а се повеќе кај емигрантите.

Организација и мобилизација: Овој вид на сквотирање е обележен со поделбата на сквотерските активисти, кои ги заземаат зградите и обично сквотери кои во нив живеат, бидејќи ,,социјалниот капитал” на станбено загрозените најчесто е толку низок да е тешко сами успешно да се впуштат во акција на сквотирање;

Типови згради: Најпогодни згради за вселување се оние чии сопственици имаат морална обврска да им помагаат на загрозените и кои би биле посрамотени ако се впуштат во насилно иселување( на пр. недвижнини во сопственост на црквата или државата). Идеални мети се згради оставени да пропаѓаат од причина што не можат да се оправдаат или објаснат. Ако се зградите во подобра состојба, тоа е поголема срамота за сопственикот што ги оставил напуштени;

Објаснување: Најчесто оправдување за бесправното вселување е безчуствителноста на бирократите, политичарите и тешката егзистенцијална положба на луѓето кои поради непосредните закани за бездомност, немаат друг избор освен да се вселат во напуштените згради;

Барања: Сквотерите бараат помош во пристојното сместување или барем привремено изнајмување на евтин станбен простор. Кај овие видови на сквотирање не постои преголемо интересирање за политичките прашања, туку тоа е спонтан протест против неправедната ситуација во која се нашле;

Овој вид на сквотирање често завршува со кооптација или легализација. Така некои сквотерски организации во Британија, произлегоа од фамилијарното сквотерско движење при крајот на 1960-те, во договор со локалните власти се претворени во агенции за изнајмување на краткорочни недвижнини во јавната сопственост, што се нарекувало лиценцирано сквотирање.

Сквотирање како станбена алтернатива

Овој вид на сквотирање претставува понова појава и споредено со претходното, вклучува значителен спектар на актери.

Актери: тоа се оние кои друштвото не ги смета за загрозен вид затоа што не живеат во брак или пак затоа што немаат деца или затоа што се млади и високо образовани, поединци кои пред вселувањето во сквот не биле бездомници, туку живееле во изнајмени соби и домови; оние кои сакаат да живеат задружно, а не можат да најдат легално сместување кои тоа би им го овозможиле; поборници направи сам(do it yourself; DIY) филозофија со која првенствено би си создале сами дом отколку да поминуваат многу часови на работа поради плаќање на станарина; припадници/ки на маргиналните групи или пак личности со различен начин на животен стил; поединци/ки кои потекнуваат од семејства од средната класа, но одлучиле да се посветат на активности кои донесуваат мала финансиска корист (на пр. уметници/ки и музичари/ки) итн;

Оправдување: Малиот број на станбен простор не е главна причина за оправдување на овој вид на сквотирање. Овие сквотери не сакаат на нив да се гледа како на загрозен вид, туку достоинствено го истакнуваат фактот дека со своето делување, запуштената недвижнина ја претвораат во станбен простор, зголемувајќи ја на тој начин вкупната количина на друштвен располагачки станбен простор;

Барања: Од властите бараат да ги остават на мира, т.е. да не ги иселуваат од просторот кој го зазеле;

Типови на згради: Се преферира заземање на запуштени згради, затоа што со нивното реновирање би се проширила вкупната количина на станбен простор, а не сакаат да земат некоја која е вселива. Зградите погодни за заземање варираат од просторот кој никогаш не бил наменет за живеење (работни, индустриски и сл.) до оние кои се далеку под стандардите на нормално живеење;

Организација: Поделбата на активисти/ки и становници/ки е малку нагласена или воопшто и не постои. Овие сквотери/ки главно поседуваат социјален капитал кои им овозможува сами да организираат акции на сквотирања и сами да се носат со властите. Нивната организација се карактеризира со поголема самоорганизација, а помала хиерархија.

Резултати: Главниот резултат постигнат со овој вид на сквотирање е што на голем број луѓе во еден период од животот им е овозожен станбен простор. Во Амстердам во текот на 1981 година 9 000 луѓе живеат во сквотови (Van der Raad, 1981), а се проценува дека помеѓу 1965 и 1999 во Холандија околу 50 000 луѓе во еден период од својот живот живеат по сквотови (Duienvoorden, 2000). Според тоа, некои сквотови се легализираат. На пример, градската влада во Амстердам откупила околу 200 згради кои биле заземени од страна на сквотерите (Duienvoorden, 2000), а поголемиот број од тие станови власта ги предала на институционалните станарски здруженија за управување на недвижнини. Сепак, легализацијата на некои претставува проблем затоа што сквотирањето повлекува субверзивна компонента на непристапување кон дадениот друштвен систем и на тој начин, за оние кои се со многу мали приходи плаќањето на трошоците за одржувањето на зградата и другите комуналии може да претставува сериозна препрека. Затоа често се јавуваат отпори за легализација па дури и кога за тоа постои можност.

Конзервациско сквотирање

Конзервациско сквотирање најчесто е тактика со кое се посакува да се спречат промените во урбаното опкружување, како што е изградбата на авто-патови или работни простори. Затоа што планираните промени резултираат со испразнување на зградите одредени за рушење, групи кои се противат на промените се служат со сквотирање како средство. Сквотерите кои ги запоседнале овие згради ќе бидат и дополнително заинтересирани да ги спречат планираните промени затоа што ова значи и губење на нивните домови. Во населбите кои се под закана дека промените би предизвикале промена на населбата, често доаѓа до сојузи помеѓу сквотерите и другите станари кои се противат на гентрификацијата и го делат истиот интерес за зачувување на својот крај. Овие сојузи можат да се прошират и околу прашањата за квалитетот на живеење во населбите, јавните услуги итн. Големи бранови на сквотирања во Амстердам, во Берлин започнаа со конзервациското сквотирање.

Видови на згради: Згради кои се испразнети за рушење;

Оправдување: Противење на технократското просторно планирање, гентрификацијата, јапификацијата и уништувањето на животната средина;

Барања: Да се отстапи од планираните промени во населените места;

Резултати: Урбаните планери понекогаш отстапуваат од своите замисли

Комерцијално сквотирање

На овие простори живеењето не е примарна функција, туку би требало да се овозможат разни културни и друштвени содржини отворени за широката јавност. Бројни социјални центри во кои има бесплатна работа, јавна кујна, сквотерски барови, алтернативни бибилиотеки, работилници за поправка на велосипеди, печатници, кино, театар, сметководни центри со слободен софтвер, простор за свирки и проби за бендовите, уметнички галерии, правни советувалишта за емигрантите, женски центри итн. Ова сквотирање нуди можност за простор од јавно значење без големи средства и исцрпувачка борба со бирократијата.

Тип на згради: Се заземаат згради кои никогаш не биле наменети за живеење-од мали работни простории до големи трговски центри, касарни, фабрики, складишта, пристаништа, па и цркви. Често во тој простор се комбинира функцијата на престојување со социјалниот центар;

Оправдување: Овој вид на сквотирање најчесто се оправдува со истакнување на значењето на социјалниот центар за друштвен и културен живот во пошироката заедница и во средината во која се наоѓа;

Барања: Да ги остават на мира или пак да им помогнат;

Резултати: Обично тоа е репресија или легализација. Еден од специфичните проблеми е зачувувањето на идентитетот по легализацијата.

Политичко сквотирање

Овој вид на сквотирање Пруит го нарекува политички затоа што во него се вклучени радикални политички активисти/ки на кои со сквотирањето им се отвора можност за конфронтација и одмерување на силата со државата. Политичките сквотери/ки често се впуштаат во одбрана на зградата дури и кога за тоа не постојат никакви реални можности;

Организација: Организацијата на политичките сквотери/ки се карактеризира со поделба на авангардата и следбениците[3]-тие се трудат да изградат стабилна структура во внатрешноста на движењата како би создале организирана сила која во секој миг би била подготвена во одбрана на сквотовите и битките со полицијата и нео-нацистите. Во прво време други сквотери/ки кои не ги делеле нивните ставови соработувале со нив од солидарност, но со текот на време јазот помеѓу нив се зголемил. Политичките сквотери/ки сметале дека другите сквотери/ки делуваат без јасна политичка визија или пак дека едноставно се заинтересирани за сопствените мали проекти, додека останатите сквотери/ки се чувствувале како маса за протести кои политичките сквотери/ки ги користат за сопствени цели. Посебно, на поголемиот број сквотери/ки не им одговарала нивната парамилитарна организација и постојаното провоцирање судири со полицијата. Во Амстердам овие несогласности кулминираа со физичка пресметка при крајот на 1980-те. Политичките сквотери/ки најчесто се припадници на радикалната левичарска група (на пр. Lotta Continua во Италија и Спонтистите во Германија). Бранот на политичко сквотирање започна во 1970-те во Германија, смета Пруит, веднаш откако политичките активисти/ки заклучија дека не можат многу да направат во сферата на производството ( заземањето на фабрики) па се префрлија во сферата на потрошувачката, во населбите со работничка класа;

Видови на згради: Скоро сите згради доаѓаат во обзир;

Оправдување: Дестабилизирање на лицемерието на политичарите, а посебно на социјалдемократите и прореформските левичари како предавници на класната борба;

Барања: Укинување на државата и создавање на ново друштво;

Пруитовата типологија на сквотирање може да се дополни и со едноставната типологија на сквотери на:

Сквотери/ки кои себе не се нарекуваат сквотери/ки (милиони луѓе кои бесправно се иселуваат низ светот);

Сквотери/ки кои себе се нарекуваат сквотери/ки (самосвесни сквотери/ки, сквотери/ки активисти/ки), кои по правило се припадници на сквотерското движење.

[2]- Цитирано спрема Ханс Пруит, Squatting in Europe.

[3]- Иако ова обележје недостасува во некои сквотерски групи, како автономците од Германија.

[4]- Спрема концептот за класна борба, друштвото е антагонистички поделено на две класи, богати и сиромашни, меѓу кои постои само борба. Меѓу реформистите е популарниот концепт за социјален дијалог, кој подразбира дијалог меѓу класите.