Информација

Сквотерско движење во Холандија

Сквотерското движење во Холандија започна во 1965 година, а врвот го достигна во почетокот на 1980-тите, т.н. златни години на сквотерското движење. По тие години одеднаш опаѓа, за да се стабилизира дури во 1990-тите кога преминува во заземање на напуштените простори на периферијата, вон политичките битни делови на градот. Сквотовите на холандски се викаат Kraakpands, а сквотерите Kraakers.

Во Амстердам сквотерското движење е многу силно и во секој момент брои неколку илјади сквотери во неколку стотина заземени простори и се смета парадигматско не само за Холандија туку и за цела Европа. Иако повеќето од нив се млади, има и повозрасни од 40 и 50 години, кои се исто така дел од сцената, а има и многу странци кои живеат тука.

Амстердамските сквотови може да постојат од неколку месеци до неколку децении. Duivenvoorden (2000) проценува дека во Холандија, помеѓу 1965 и 1999 година околу 50 000 луѓе вкупно живееле во сквотовите некое време. Амстердамската општина откупи до сега околу 200 градби кои сквотерите ги зазеле и ги легализира. Поголемиот број од тие згради ги координира станбено здружение кое склучува договори со сквотерите.

Историјат

Интересно е како сквотирањето започна во Амстердам.

Крупните сопственици на недвижнини нарочно ги оставале становите празни и со тоа создавале вештачко намалување на станбениот процтор, за да си ја подигнат цената на метар квадратен. Во еден момент на повеќето им ,,прекипе” и многу млади луѓе едноставно одлучиле да се вселат во празните згради.

Провосите, познатите холандски активисти/ки од 1960-тите, ги поттикнале раните акции на сквотирање, а во нивните ,,бели планови” било и вселувањето во празните станови и куќи. По Ханс Прујт, во втората половина на 1970-тата во Амстердам имало околу 600 000 жители и околу 53 000 луѓе кои барале сместување, а редот за чекање за сместување на студентите/ките бил подолг од времетраењето на студиите.

Сквотерите/ките своите активности често ги претставуваат како протест кон недостаток од станбен простор и на тој начин ја добиваат широката подршка. Justus Uitermark, социолог од Амстердеам вели: ,, Сквотерското движење се појави во 1970-тите како главна сила која е способна недостатокот од станбен простор да го стави на политичка агенда”.

Помеѓу 1968 и 1981 година заземени се повеќе од 25 000 градби низ цела Холандија, а од тие 10 000 само во Амстердам. (1) Постоеле сквотерски барови каде сквотерите/ките се собирале за договарање на следните акции, каде можеле да дознаат за новите сквотови, да читаат сквотерски публикации и да се дружат. Постоеле сквотерски кујни за бездомниците и сиромашните, сквотерски совет кој ги координирал сите акции и информативни центри ( во сквотираните згради) во кои можеле да добијат правни совети и помош од адвокат, да поднесат жалба против полициската бруталност и против сопственикот на недвижнини. Прујт забележува дека во 1981 година во Амстердам биле 9000 сквотери.

Освен тоа што луѓето сквотираат за да има каде да живеат, се јавуваат и политички битни акции како реакција на се поприсутното чувство на незадоволство со владините планови за намалување на бројот на станови во градот, за менувањето на живеењето и за функционализирање на улиците и со инфраструктурата. Многу луѓе се бунеле затоа што владата повеќе се грижи за автомобилите отколку за луѓето. Во тој период се измислија слоганите како:

КОЛАТА ВО СПАЛНАТА СОБА, А ЛУЃЕТО НА УЛИЦА

ГАРАЖИ = ВОЈНА

ПРАЗНИ ПРОСТОРИ = ВОЈНА

Groote Keyser

Пресврт во сквотерското движење претставува Groote Keyser, низа од шест, преубави, стари згради долж еден од амстердамските канали во стариот, историски дел од градот. Зградите кои претставувале културни градини биле предвидени за рушење, а ги поседувала компанијата OGEM, која во очите на многу претставувала неоснован ( шпекулативен) капитализам. Иако поголемиот број од станарите/ките доброволно си отишле, без да чекаат да ги избркаат, мал број на оние кои одлучиле да останат и да ја бранат зградата побарале од јавноста помош. Во еден момент амстердамските сквотери/ки им тропнале на врата и во тој момент нивните надежи пораснале.

Поставиле барикади и оформен е тим за известување, а Groote Keyser набрзо станува ,, гордост на сквотерското движење”.

1-ви ноември 1978 година сквотерите/ките доаѓаат во Groote Keyser;

1979 година е Национален симбол на бунтот против:

предавството на 53 000 амстердамски бездомници,

празните простори и

луксузните станови. (2)

За време на исчекувањето, сквотерите/ките ја утрдиле куќата, ја организирале обраната и го основале пиратското радио Free Keyser каде се емитувало хардкор-панк музика и сквотерски соопштенија, а кое постои и денес. (3) Праќале извидници, за да дознаат кога полицијата тргнува; стотина луѓе биле подготвени, а се живеело во деноноќна опсада.

1-ви октомври 1979 година-најавено е ислувањето и сквотерите/ките морале да се отселат во рок од еден месец;

два месеци подоцна ништо не се случило, но се вртеле муабети за ,, големата чета од специјалци” кои се подготвувале за борба со сквотерите. Сквотерите/ките не чекале, туку удриле први: околу сто луѓе го нападнале собранието со петарди и димни бомби. Сквотерите/ките од разни делови на Амстердам, соединети тргнале во оваа акција, која не траела ниту 15 минути. Но, претставува пресврт и објава на војна со политичарите.

Првите напади на Groote Keyser биле тепачите кои ги најмил сопственикот на недвижнината, а по нивниот пораз дошла полицијата. Сквотерите/ките во зградата добивале помош, со тоа што младите ја гаѓале полицијата со камења. Сквотерите/ките биле толку подготвени за борба со полицијата, што имале маски и лимони кои ги цеделе во очите за да го истераат гасот, во моментите на фрлање на солзавците;

на крајот од јануари 1980 година, на демонстрациите 3000 луѓе марширале покрај куќата додека внатре се виореле знамиња украсени со сквотерски симболи;

на крајот од февруари истата година, по серии на полициски напади, мали иселувања и апсења, тензиите пораснаа;

април, сквотерите/ките го прогласиле за месец на акција и започнале со сквотирање на 52 луксузни апартмани на Prins Hendrikkade. Бранот на сквотирање постигна максимум.

1980-тите

30 април 1980 година се случи најпознатата акција на сквотерите - создавање пречки при крунисувањето на кралицата Беатрис со слоганот: НЕМА СТАНОВИ - НЕМА КРУНИСУВАЊЕ ( Green woning-Green Kronung). Во Холандија фалеле најмалку 50 000 места за живеење и сквотерите/ките стекнаа симпатии од повеќето Холанѓани, држејќи ги становите по разумни цени. Акцијата немала цел да го прекине крунисувањето, туку била демонстрација на моќта на делување на соединетите сквотери/ки; што биле сите изненадени: самите сквотери/ки, полицијата (сосема немоќна на налетот на сквотерите/ки), јавноста, медиумите и сите останати;

во почетокот на 1980-тите години сквотерите/ките потполно ја контролирале амстердамската улица.(5) Таквата состојба ја присилила владата да донесе нови закони кои би ја регулирале ситуацијата, да ја засили легалната употреба на сила така што полицијата добила повеќе кеш од буџетот, засилени биле овластувањата за иселувања, засилени судирите со сквотерите/ките, како и да ги затвори очите пред тепачиштата кои ги пратиле сопствениците на недвижнините. И покрај сите тие мерки, холандските закони останаа меѓу најлибералните во цела Европа.

Многу сквотери/ки самите себе си се нарекувале автономни (аутономен) по своите соборци од Германија. Кога Борбениот автономен фронт ја презема одговорноста за бомбашкиот напад на градскиот секретеријат за доделување на станови, во медиумите веднаш биле претставени како терористи. На сите тие приказни кои ги прошириле тие одговориле со една покана. Уредниците од сквотерскиот зин Bluf! го повикале еден од најпознатите мејнстрим новинари на ексклузивно интервју. Новинарот секако се согласил и однесен е на ,,тајна локација”, со преврска на очите. Таму уредниците на Bluf! кои за интервјуто се подготвиле на тој начин што ги научиле класичните револуционерни слогани; му дале интервју на новинарот и му дозволиле да се слика со нив. Подоцна во весниците објавено е интервјуто и сликата на ,,храбриот новинар” со ,, маскираните припадници на Борбениот автономен фронт”. А Bluf! зинот ја објави сликата на новинарот со преврска на главата во друштво со тројцата уредници на зинот.(6)

Во 1982 година, по првите порази од страната на сквотерите/ките, изгубен и сквототот Lucky Luijk во борбата со полицијата и членовите на една десничарска партија; се јавуваат несогласувања меѓу самите сквотери/ки околу начинот на водење на борбите.

Се создадоа две струи на сквотери/ки:

едните само сакале да си го решат својот егзистенцијален проблем-да заземат стан и да го легализираат што е можно побрзо, за да престане да биде сквот и
другите биле радикални сквотери, кои во проблемот за становите виделе само уште една неправда на системот, покрај зголемувањето на гладта во светот, производството на нуклеарен отпад, претворање на градовите во бетонски џунгли итн. Од нивните перспективи, борбата на барикадите е дел од една иста борба која во треттиот свет се води со калашњикови, а тоа е борбата на сиромашните и потиснатите против богаташите и поробувачите;

во 1983 година властите почнале интензивно да работат на поделбата меѓу сквотерите/ките , маргинилизирање на сквотерите/ките и нивно отстранување. Полицијата и властите повеќе не бирале средства, користеле оклопни возила, дигалки и багери. Во борбата за Groote Watering полицијата толку го осмислила нападот, што искористила дигалки за да ги спушти контејнерите на покривот на зградата. Контејнерите биле полни со специјалци преоблечени во Дедо Мраз;

во февруари 1984 година на удар се нашла зградата во Weyers во која се наоѓале: уметнички галерии, кафулиња, инфошопови и простор за свирки. Со 500 бранители, зградата сепак е иселена од страна на полицијата, а на тоа место денес стои Holiday Inn;

во мај 1985 година папата дошол во посета на Амстердам, а милиони гулдени се вложени во обезбедувањето на манифестацијата, која сквотерите/ките успеале да ја уништат. Властите остро реагирале и пратиле специјална единица на полицијата во работничкото предградие кое било познато како сквотерски крај. Извршиле нелегално иселување ( без налог од суд) на една жена и нејзиното дете, а стотина сквотери се упатиле на лице место да се обидат повторно да ја заземат куќата. Дошло до ескалација на насилствата, полицијата почнала да пука кон луѓето; раниле една особа, а уапсиле 32 луѓе кои во станица биле брутално истепани. Меѓу уапсените бил и Ханс Кок кој умрел под непознати околности во ќелија во полициската станица;

во октомври 1986 година, една година по смртта на Ханс Кок тивка поворка поминала низ полициската станица. Застанале некоку минути, никој не говорел, никој не се помрднувал, сами тапаните удирале во поспор ритам, а потоа и тие замолчеле;

на 29 март 1986 година сквотерите/ките го запалиле хотелот во Kedichemu, во кој требало да се случи повторното соединување на двете десничарски фракции во една партија CP. Од Утрехт дошла колона од стотина автомобили и комбиња полни со луѓе наоружени со палки и димни бомби, решени да го прекинат конгресот. Мотото гласи:

НЕ СМЕЕМЕ НА ФАШИСТИТЕ ДА ИМ ДОЗВОЛИМЕ ДА СЕ ОРГАНИЗИРААТ

Пред хотелот била полицијата, која ја предупредила толпата да се разотиде, во спротивност ќе применела сила, на што неколку стотици присутни луѓе се изнасмеале. Полицајците потоа ги известиле политичарите: ,,Господо, имаме непријатни вести за вас, пред хотелот има 200 разбојници и ние не можеме да ве заштитиме.” Набрзо цигли, флаши и димни бомби почнале да влетуваат низ прозорот, затоа што здружените сакале да ги натераат политичарите да излезат, физички да се пресметаат со нив. Една димна бомба се закачила на завесата и набрзо настанал пожар. Сите почнале да бегат, а една жена, секретарка на партискиот лидер, ја изгубила ногата (која и е ампутирана од здобиените повреди) кога излегувала од прозор од вториот спрат.

Тоа е само мал дел од војната која во 1980-тите сквотерите/ките ја воделе против десничарските конгреси ширум земјата, по селата и градовите. Ги растурале со масовни борби, димни бомби и други начини.

,, Организацијата беше како мафијашка тајна служба. Моторите јуреле насекаде, ги следеле фашистите и се одело како добро подмачкана машина” вели еден од очевидците, Каспер;

на 1-ви јануари 1987 година стапи на сила нов закон за живеалишта. Се вршело јапификација на градот, додека сквотерското движење е маргинализирано.

Се помал број на Холанѓани/ки сакале да сквотираат, движењето започнало да се поврзува со германските автономци, сквотерите/ките се пополнувале со активисти/ки од цела Европа. Сквотерите/ките во медиумите се прикажувале како туѓинци/ки; а неофашистичките скинхедс групи ги напаѓале сквотерите/ките често пред очите на полицијата.

Во тој период од сквотерското движење се роди RA RA (Анти-расистичка акциона група) која со фашистите воделе вистински улични борби. Репресијата кон движењето станувала се почеста, нивните (ре)акции се поекстремни, а истовремено популарното сквотерско движење стана се послабо;

на 24 април 1988 година преземена е една голема акција на полицијата во Најмехен. Во тој град сквотерите/ките на 16 септември 1986 година го зазеле Мариенбург (кој го нарекле Marienburcht), голема празна зграда во сопственост на Shell. (7) Во почетокот стотина сквотери/ки наоружени со палки и кациги успеале да ги отфрлат полицајците, но следниот ден дошле доволно полицајци кои во жестока борба, успеале да ги иселат сквотерите/ките и да уапсат 123 особи;

На 18 септември 1986 е иселен и еден женски сквот заземен уште од 1980-тата година и градските власти го прогласиле Најмехен за зона без сквотери ( Kraaker-free zone).

На 18 јуни 1988 година полицијата го нападна една од најголемите сквотерски згради, Konradstraat, во која живееле околу 140 луѓе. Сквотерите/ките не очекувале напад со толку жестокост, затоа што преговарале со властите околу реновирање на зградата на свој трошок и отворање на работни места во неа; набрзо биле исфрлени.

Социјал-демократите кои тогаш биле на власт, покажале дека приоритет не им е решавање на станбеното прашање и невработеноста, туку проблемот со сквотерите/ките; кои тогаш сфаќаат дека за нив нема некоја разлика дали владата е левица или десница.

1990-тите

Во 1990-тите центарот на Амстердам се чисти од преостанатите сквотови и се преуредува во места за туристи, а во центарот речиси и нема сквотови.

Во 1993 година во цела Холандија имало околу 1000 сквотови. Во тој паранојата го зафати веќе маргинализираното движење, а едно од очајните обиди е оживување на движењето е основање на Политичкото крило на сквотерското движење (PVK), кои составиле список на предавници кои требале да се елиминираат, го издале како книгичка под наслов Бисери пред свињи ( Parels voor de Zwijnen) каде се наоѓале имиња на околу 200 луѓе кои наводно биле полициски доушници, слуги на режимот, млади јапиевци и сл.

Иако во текот на економскиот бум на 1990-тите, се што било алтернативно било задушувано, сепак при крајот на 1990-тите доаѓа до промена на ставовите на градските власти кон сквотовите и почнува да се цени нивното културно значење за градот. Многумина сметаат дека тоа од причина што Амстердам станал досаден;

Во 1998 година сквотерското прашање повторно привлече внимание во јавноста кога 12 познати амстердамски сквотови се иселени во исто време (ADM, SILO, Vrieshuis Amerika, Ruigoord, Kalenderpanden, Lloyd Hotel, Zeezicht, Plantage Dok, Houtkopersburgwal, Douaneloods, OHK 33, Argentinie).

Сквотерите/ките се здружиле за заедничките акции: дебати, јавни расправи, манифестации, улични уметности, демонстрации, привлекување публицитет, објавувања на книги, писма до владата итн. Добиле поддршка од многу културни институции и јавни личности во Холандија. Во исто време Амстердам е критикуван од надворешноста, дека го губи својот имиџ на толеранција и дека веќе не претставува возбудлива културна клима полна со експерименти како некогаш. Уметниците го менувале Амстердам за Ротердам, а на Амстердам и се закануваше опасност да стане музеј од 18 и 19 век, појас на канали кој е привлечен единствено од повозрасните;

Во 1999 година, по иселувањето, работната група составена од драмски групи, уметници/чки и скејтери/ки барале простор каде што можат да ги продолжат своите активности. Дознале дека локалната влада на северот од Амстердам распишала конкурс за преуредување на напуштеното пристаниште NDSM, а основањето на фондација бил еден од предусловите да се добие просторот и средствата;

Во 2000 година работната група основала фондација наречена Kinetisch Noord и со помош на архитекти и професионални советници, напишала план, кој владата го прифатил. Добиле 10 милиони евра за обнова на старото пристаниште и за уште 10 градежни обејкти. Ова на некои членови од групата не им се допаѓало, па го напуштиле проектот и се вратиле на сквотирањето;

Од 1999 година до 2001 година, ELF екперимент бил експеримент на сквотирање на голема зграда во Амстердам и воспоставување на разни иницијативи инспирирани од философијата на новото доба. Три месеци по отворањето сопственикот ги тужел сквотерите/ките и го добил спорот, а на сквотерите/ките им е наложено во рок од еден месец да ја напуштат зградата. Одбиле да си одат и останале во зградата уште две и пол години, се додека на крајот не биле исфрлени. Во зградата постоело: магичен ресторант ( во кој секој давал колку што може, а од прилозите се купувал утрешниот оброк), чајџилница, студио и уметнички простор, простор за одгледување на марихуана и лековити билки и простор каде 24 часа се одржувале журки. Врв на овој експеримент е тоа што зградата била населена со луѓе од 27 различни земји.

3. 2000-тите

Иако движењето денес е значително послабо отколку во претходните децении; а од забрзаната гентрификација се повеќе се преселуваат од центарот кон периферијата; сквотовите се сега еден од симболите на Амстердам, па можат и да се најдат и во туристичките брошури, каде се споменува како една од главните атракции. За нив често се снимаат и документарни филмови.

Движењето денес не е толку милитантно, а сквотерската мрежа денес издава водич на сквотови во градот, имаат свој ТВ програма, интернет кафеа, фитнес центар и нудат услуги за изнајмување на велосипеди и автобуси.

Заземените куќи редовно се поправаат и се одржуваат; се плаќа греење, струја и вода. Тешко е да се рече за сквотерите/ките дека се паразити, но многу од луѓето ги доживуваат како туѓинци, што е и чест случај, затоа што многу од нив се Италијанци, Германци и луѓе од бивша СФРЈ, а се повеќе Африканци и Арапи кои немаат пари за стан.

Незадоволна од приливот на странските сквотери, Miriam Otten од градските власти, вели дека ,, многу луѓе мислат дека во Амстердам е можно се, а всушност не е И тоа полека почнува да се сфаќа”.

Сквотираните згради по Амстердам, може да се препознаат по зелените, жолтите и црвените прозорци и мноштвото на памфлети на нив, заедно со знакот за сквотирање (која личи на заокружена молња) на сите им кажува дека зградата е сквотирана. Овде луѓето од разни страни на светот наоѓаат бесплатно сместување, студенти, младина, punk-ери, работници, емигранти и останати кои немаат пари за хотел.

Во евтините згради наменети за рушење, сквотерите/ките им ги даваат клучевите од празните простори, со надеж дека ќе ја оживеат зградата и ќе го одложат рушењето. Најчесто иселувањето е во бранови, кога полицијата иселува неколку сквотови за два-три дена; тоа го прават неколку пати во годината. Поставувањето на барикади за сквотерите/ките има ефект, затоа што ако успеат да се одбранат еден ден или два, најчесто остануваат во просторот до следниот бран.

Амстердамските сквотери/ки се многу солидарни што покажува настанот од 2000 година. Едно попладне полицијата свратила до сквотот во Swammerdamu (источен Амстердам) да ,,ги проверат нивните сигурносни мерки, меѓутоа да не реагираат ”. Сквотерите/ките пратија повик за узбуна и за неколку минути луѓе од целиот град почнале да пристигнуваат. Луѓето набрзо го закрчиле сообраќајот, маскирани сквотери биле на покривите, вратите и прозорците биле цврсто забарикадирани, а на покривот висело знаме:

ЗОШТО ПРИВАТИЗАЦИЈА, КОГА МОЖЕ КОЛЕКТИВИ ?

Сквотерите/ките одлучиле дека ваквото вознемирување не може да помине туку така и група од 60 луѓе отишла до блиската полициска станица да ,,ги проверат нивните сигурносни мерки, меѓутоа да не реагираат никако”.

Есента 2003 година пратеникот Jan Ten Hoopen, демохристијанин, го предложил анти-сквотерскиот закон; суштината е забрана за сквотирање на работни простори, додека другиот пратеник Van As, инаку трговец со недвижнини предложил тотална забрана за сквотирање. Сквотерите/ките веднаш оформиле комитет за организација на протести, лоби група и тим за известување. Во 18 холандски градови и села одржан е ,, отворен ден” во повеќе од 50 сквотови ( сместени во работни, а не во станбени простори) да покажат што би се изгубило ако го изгласаат овој закон.

Сквотерите/ките сакале да го прикажат поширокото значење на сквотовите за холандското друштво, покрај овозможувањето на место за живот на сквотерите/ките.

Во некои градови, како Вагенинген и Ајндховен, се организирани велосипедски тури.

Во текот на кампањата, Ten Hoopen дошол во средиштето на медиумското внимание, но со секој одговор на новинарските прашања ја губел подршката и кредибилитетот.

Зелената партија и социјалистите, собраниската дебата ја насочија во правец на станбеното прашање и шпекулациите со недвижнините. Нагласено е дека постојат милиони квадратни метри празен, работен простор во Холандија. На крајот одлуката беше дека нема потреба од нови закони, а се темели на аргументите кои сквотерите/ки ги изнеле при кампањата против донесувањето на новиот закон.

Сквотирани села

Веднаш до Амстердам, на брегот на морето се наоѓа селото Ruigoord кое целосно е заземено од сквотерите/ките и кое прерасна во уметничка комуна.

Во почетокот на 1990-тите старото население е иселено за плановите за рушење на селата и изградба на пристаниште. Проектот со години е одложуван, а сквотерите/ките се населувале постепено; меѓу нив биле уметници/чки, писатели/ки и сликари/ки, кои го претвориле местото во ,,уметнички рај”. Приредувале вечери на поезијата, џез свирки и техно журки, а еднаш годишно се организирал голем фестивал.

Вакви примери има низ Холандија, а трендот на повторното населување во селата е се популарно во Европа.

Закон

Сквотирањето е легално во Холандија. Просторот кој не се користи повеќе една година, со закон се смета за напуштен. Кога просторот е напуштен, секој/а може да почне да живее во него, а по 72 часа сопственикот веќе не може да го/ја исели без судски налог. За да добие налог, сопственикот мора да докаже, по судски пат, дека просторот ќе почне повторно да го користи.

Сквотирањето по правило се врши со подршка на сквотерската организација, во спротивност се нарекува ,,диво сквотирање” и голем број од сквотерите/ките не го подржуваат тој начин, затоа што не допринесува за пошироката заедница.

Практично тоа изгледа вака: сквотерите/ките некако ја отвораат вратата на празната куќа, која не е нивна, го внесуваат ,, сквотерскиот сет”, т.е. кревет, маса и стол, потоа ја известуваат полицијата дека тој простор е веќе нивен дом, каде ќе живеат без плаќање на станарина.

Пријавување на сквотови на полицијата има предност за сквотерите/ките, затоа што сопственикот тогаш ќе биде присилен да мине низ судски процес за да ги докаже своите тврдења, а сквотерите/ките никој не може да ги вознемирува без судски налог. Единствен нелегален чин е провала, меѓутоа мора да биде докажана.

Ако полицијата стигне додека сквотерите/ките провалуваат внатре, ќе бидат уапсени.

Едгар Бурсич ,,Squatt-ерско движење во западна Европа”, дипломска работа, Отсек за социологија на Философскиот факултет во Загреб;
Adilkno, Cracking the Movement;
http://www.vrijekeyer.nl;
Тепачите често биле платени рагби тимови, кои на местото доаѓале со кациги, штитници, палки и останата опрема;
,,De stad was van ons” (Градот е наш)-книга во која се опишани случувањата;
,,Squatting in Europe” Hans Pruijt;
Изборот на зградата Shell не е случаен, таа е една од најголемите нафтени компании, која го подржува расистичкиот режим во Јужна Африка, а поголемиот дел го држи холандската, кралска фамилија...